گفتوگوی شیدا عزیزی با لیلی گلستان
در این گفتوگو، میزبان لیلی گلستان هستیم که چندان نیازی به معرفی ندارد. او که مترجم، نویسنده و از تأثیرگذارترین گالریداران ایران است، طی چند دهه فعالیت حرفهای، شاهد فراز و فرود و تحولات بازار هنر ایران بوده است. تجربهی عملی ایشان در کنار نگاه فرهنگی و اجتماعی به هنر، فرصتی ارزشمند برای بررسی اقتصاد هنر از منظری واقعبینانه فراهم میکند. در این مصاحبه تلاش میکنیم فراتر از آمار فروش و رکوردهای بازار، به پرسشهای بنیادیتری بپردازیم؛ اینکه اقتصاد هنر چگونه بر کیفیت تولید هنری تاثیر میگذارد، گالریها در شرایط اقتصادی امروز با چه چالشهایی روبهرو هستند، جایگاه مجموعهداران و نهادهای فرهنگی چیست و بازار هنر ایران برای رسیدن به پایداری و رشد، به چه تغییراتی نیاز دارد.
عزیزی: آیا امروز اقتصاد هنر ایران واقعاً «اقتصاد هنر» است یا بیشتر اقتصاد روابط، اعتبار و شبکههای شخصی است؟
گلستان: واقعیت این است که همهی این عوامل در کنار یکدیگر نقش دارند و نباید هیچکدام را نادیده گرفت.
عزیزی: بزرگترین مانع رشد بازار هنر ایران چیست؛ شرایط اقتصادی کشور یا ضعف ساختار خود جامعهی هنر؟
گلستان: قطعا همهی این عوامل در کنار یکدیگر نقش دارند و نمیتوان هیچکدام را نادیده گرفت.
عزیزی: آیا گالریدار باید سلیقهی مخاطب را دنبال کند یا سلیقهی مخاطب را بسازد؟
گلستان: یکی از مهمترین وظایف گالریدارـ البته گالریدار هنرشناس و آگاه به امر هنر! ـ پرورش و ارتقای سلیقهی مخاطب است. گالری نباید صرفا برای فروش نمایشگاههایی برگزار کند که سلیقههای نازل را تقویت یا جذب کند.
عزیزی: اگر اثری از نظر هنری بسیار ارزشمند باشد، اما قابلیت فروش نداشته باشد، وظیفهی گالری چیست؟
گلستان: وظیفهی گالری این است که برای مخاطبی که هنوز شناخت کافی ندارد، دلایل ارزشمندی آن اثر را توضیح دهد. گالری تنها محل نمایش و فروش آثار هنری نیست، بلکه نهادی برای آموزش و ترویج هنر والا نیز هست و این مسئولیت بر عهدهی گالریدار است.
عزیزی: امروز موفقیت یک گالری را با فروش باید سنجید یا با تاثیر فرهنگی؟
گلستان: هر دو معیار اهمیت دارند. فروش برای هنرمند ضروری است و گالری باید بتواند رضایت او را فراهم کند. در عین حال، تاثیر فرهنگی نیز اهمیت فراوانی دارد و این تاثیر از طریق ارائهی آثار ارزشمند و اثرگذار بر مخاطب شکل میگیرد و این دو الزاما در تضاد با یکدیگر نیستند.
عزیزی: آیا آرتفرها، هفتههای هنر و رویدادهای مشابه واقعا بازار میسازند یا فقط هیجان موقتی ایجاد میکنند؟
گلستان: باید بازار بسازند. اصلا هدفشان باید جلب توجه و علاقمند کردن مخاطب باشد.
عزیزی: نظرتان دربارهی شکلگیری رویداد ماه هنر تهران چیست؟ موفقیت چنین رویدادی را با چه معیاری میسنجید؟
گلستان: متاسفانه اصلا با این رویداد آشنایی ندارم. نمیدانم چه کسانی آن را برگزار میکنند و هدفشان چیست.
عزیزی: آیا رقابت میان گالریها سالم است یا بیشتر به ضرر اکوسیستم هنر تمام شده است؟
گلستان: من ناسالمی در این روابط ندیدم .
عزیزی: نقش آموزش مخاطب در اقتصاد هنر چیست؟ آیا این مسئولیت گالریهاست یا نهادهای دیگر؟
گلستان: سالیان سال خودمان را کشتیم که به مخاطب بفهمانیم که اگر یک اثر هنری ارزشمند بخرد به نوعی پس انداز است، الان میبینم دارد جا میافتد و بالاخره متوجه شدهاند .
عزیزی: اگر امروز یک جوان بخواهد اولین اثر هنری زندگیش را بخرد، آیا بازار ایران از او استقبال میکند یا او را پس میزند؟
گلستان: چنین فردی باید راهنمایی شود تا متناسب با بودجهی خود، اثری ارزشمند و والا انتخاب کند.
عزیزی: آیا رسانههای اجتماعی، بهویژه اینستاگرام، جای گالری را در شکلگیری بازار هنر گرفتهاند؟
گلستان: نه اصلا. اینستاگرام میتواند آموزش دهد و مشوق باشد، اما جای گالری را نمیگیرد.
عزیزی: اگر بخواهید یکی را انتخاب کنید؛ نمایشگاهی که از نظر هنری درخشان است، اما فروش ندارد یا نمایشگاهی که فروش عالی دارد، اما از نظر هنری متوسط است، کدام را انتخاب میکنید و چرا؟
گلستان: طبعا لذت مواجهه با یک اثر هنری درجه یک با هیچ چیز قابل مقایسه نیست.
عزیزی: در ده سال آینده بزرگترین تهدید اقتصاد هنر ایران را چه میدانید؟
گلستان: تهدیدی جز بیپولی و فقری که دارد دامنگیر همه می شود نمیبینم.
عزیزی: اگر اختیار کامل داشتید که فقط یک تغییر اساسی در ساختار بازار هنر ایران ایجاد کنید، آن تغییر چه بود؟
گلستان: به گمان من، ساختار بازار بیش از آنکه به تغییر نیاز داشته باشد، به حضور افراد متخصص و آگاه در حوزهی هنر نیازمند است. اگر اختیاری داشتم، تعداد بیشتری از متخصصان واقعی هنر را وارد این عرصه میکردم.
عزیزی: آیا گالریها به اندازه کافی روی هنرمندان جوان ریسک میکنند؟
گلستان: من از همان آغاز فعالیت گالری این خطر را پذیرفتم و نتیجهی بسیار خوبی هم گرفتم. امروز با اطمینان میتوانم بگویم که حدود هفتاد درصد از هنرمندان شناختهشده و محبوب امروز، فعالیت حرفهای خود را از گالری گلستان آغاز کردهاند و در آنجا مورد حمایت قرار گرفتهاند.
عزیزی: آیا امروز کیفیت هنری تعیینکنندهی فروش است یا برند هنرمند؟
گلستان: واقعیت این است که هر دو عامل در فروش اثر هنری نقش تعیینکننده دارند.
عزیزی: آیا اقتصاد هنر ایران بدون حضور خریداران بینالمللی میتواند رشد واقعی داشته باشد؟
گلستان: در حال حاضر خریداران بین المللی چندانی نداریم. من به صورت آنلاین فعالیت میکنم و خریداران زیادی از خارج از کشور دارم، اما تقریبا همهی آنها ایرانی هستند.
عزیزی: اگر تحریمها فردا برداشته شوند، اولین تغییری که در بازار هنر ایران رخ میدهد چیست؟
گلستان: نمیتوانم در این باره با اطمینان نظری بدهم.
عزیزی: آیا دولت باید در اقتصاد هنر دخالت کند یا هرچه کمتر دخالت کند بهتر است؟
گلستان: دولت نامتخصص بهتر است اصلا دور و بر هنر نگردد.
