مروری بر شکلگیری و فعالیت پنج فضای هنری در کاشان
این روزها برنامهی هفتسالگی هشتچشمه، به کیوریتوری حسن و حسین روشنبخت، بهصورت همزمان در چند فضای مختلف شهر کاشان برگزار میشود؛ مجموعهای متشکل از هشت نمایشگاه که همزمان مروری است بر هفت سال فعالیت فضای “هشتچشمه” و بازخوانی بخشی از مسیری که طی آن یکی از جریانهای مستقل هنر معاصر خارج از تهران شکل گرفته و گسترش یافته است.هشتچشمه در سال ۱۳۹۸ با سرمایهگذاری حسین فرمانی و با مدیریت حسن و حسین روشنبخت، همزمان با “گالری کاشان (خانه استیو)”، که به نمایش عکسهای استیو مککوری اختصاص دارد، آغاز به کار کرد. فضای هنری هشتچشمه، بهعنوان نخستین فضای حرفهای ارائهی هنرهای دیداری و تجسمی در کاشان، با هدف ایجاد بستری برای شکلگیری یک حرکت فرهنگی و هنری در شهر، از طریق همکاری با استادان داخل و خارج از کشور و همچنین هنرمندان جوان کاشانی فعالیت خود را آغاز کرد.این مسیر در سال ۱۴۰۰ با راهاندازی “هنرخانهی کاشان (خانه لوسی)” ادامه یافت که مجموعهای از عکسهای بیش از 160 عکاس برجستهی بینالمللی را در معرض دید عموم قرار داده و در سال ۱۴۰۱، “سوله” در یک کارگاه قدیمی ابریشمتابی و با همکاری هما ضرابی شکل گرفت؛ فضایی که به نمایش مجموعهی شخصی وی اختصاص دارد. در سال ۱۴۰۳ نیز “گلخانه” بهعنوان یک فضای آلترناتیو در بافت تاریخی شهر ساخته شد که به تجربههای معاصر در نسبت با محیط زیست و بستر شهری میپردازد.تمام این فضاها در بافت تاریخی کاشان قرار دارند و طی سالهای فعالیت پروژه، توسط برادران روشنبخت طراحی، مرمت و بهصورت مستمر هدایت شدهاند. در این روند تلاش شده که ضمن حفظ ساختار تاریخی بناها، امکان شکلگیری کارکردهای فرهنگی و هنری نیز فراهم شود؛ هر فضا متناسب با نقش خود بازتعریف شده و در عین حال پیوندش با هویت تاریخی بنا را حفظ کرده است.این فضاها بهتدریج از قالب مکانهای مستقل نمایشگاهی فراتر رفته و به بستری برای ارتباط و همکاری میان هنرمندان، عکاسان، نویسندگان و مخاطبان هنر معاصر تبدیل شدهاند. از این منظر، تحولات کاشان در سالهای اخیر را میتوان بخشی از روند گستردهتر تمرکززدایی در هنر معاصر ایران و شکلگیری امکانهای تازه برای تولید و ارائهی هنر خارج از مرکز تلقی کرد. حسن و حسین روشنبخت در این باره میگویند: «در همهی این سالها تلاش ما معطوف به ایجاد فضاهایی بوده که امکان گفتوگو و همکاری میان هنرمندان، مخاطبان و جامعهی محلی را فراهم کنند. برای ما، کار در کاشان تلاشی برای بازخوانی معماری و حافظهی فرهنگی شهر در نسبت با هنر معاصر بوده است. در این مسیر، طراحی، مرمت و برنامهریزی هنری از یکدیگر جدا نبودهاند. باید بگوییم که هیچکدام از فعالیتهای ما در این سالها بدون اعتماد، حمایت و همکاری بلندمدت حسین فرمانی و هما ضرابی امکانپذیر نبوده است.»
.به مناسبت هفتسالگی هشتچشمه چند نمایشگاه در این فضاها برگزار شده است. در تکچشمه (طبقهی پایین) نمایشگاه حافظه و بازپردازی برقرار شده که شامل مروری بر فعالیت این فضا در سالهای گذشته است؛ یک ویدیوی مستندنگارانه، پوسترهای رویدادها و آثاری از فریدون آو، معصومه مظفری، نصرتالله مسلمیان، فاطمه امدادیان، مریم سالور، بیتا فیاضی، پرییوش گنجی، احمد مرشدلو که با کار دوباره روی پوستر نمایشگاههای خود در هشتچشمه، آثار جدیدی ساختهاند.در هشتچشمه با همکاری گالری دستان، یک مجسمه از سهند حسامیان با عنوان «کانون» ارائه شده است؛ یک حجم نه متری فلزی روی زمین قرار گرفته که همچون انفجار ستارههای دنبالهدار، از نقطهای آغاز شده و در قالب یک ساختار هندسی گشترده شده است. این اثر در نمای روبهرو چنان تمرکزی دارد که تخت به نظر میآید و گویی هیچ عمقی ندارد. در بخشی از گالری کاشان نمایشگاه پژوهشی با عنوان «یاغیان خراسان» بر اساس کتابی با همین نام، از بهمن کیارستمی و آناهیتا ناهید به نمایش درآمده است. در این نمایشگاه که با همکاری نشر نظر برگزار شده، بخشی از عکسها و اسناد اداری و انتظامی یک کلانتری دههی 1330 در قوچان ارائه شده است.در فضای دیگری از گالری کاشان، مجموعه عکسهای بیژن صیفوری با عنوان «نو/ستالژی» به نمایش درآمده است. این تصاویر حاصل پرسههای عکاس در خرابههای کاخ-معبد پارسه است که از آغاز بنا را بر فراموشی کلیشه نهاده و ابعاد و امکان چیدمان متغیر آنها زمینهی بازخوانی جدید را فراهم میآورد.در یکی از اتاقهای هنرخانهی کاشان یک اسلایدشو از کاوه کاظمی با عنوان «خاطرات جنگ اول» ارائه شده و صدای وی در فضا پخش میشود که از خاطرات و مواجههی خود با فجایع جنگ و همچنین نحوه و شرایط عکاسی میگوید.چند چیدمان بدون عنوان از نرگس هاشمی در فضاهای طبقهی پایین هنرخانهی کاشان به چشم میخورد. بافتههایی معلق که یا کنج خلوتی میسازند یا خود در کنج خلوتی قرار گرفتهاند و با نقوش گلبافتهها و خطوط درهم، در عین ناتمامی، گویی نشان از آرامشی در این نزدیکی دارند.گلخانه که واقعاً گلخانه است و گلدانهای بسیاری را در خود جای داده میزبان چیدمانی از بهداد لاهوتی با عنوان «باران نامریی» است؛ دستها و انگشتانی که به گونهای آویزان شدهاند که در نهایت یک درخت سفید متخلخل را شکل دادهاند. در این میان چند قطعه نمایانگر انگشتان پا است، اما غالب قطعات دستهای بریده، سفید و معلق هستند.روی بام سوله چیدمان «کارخانه» از محمدمهدی وزیرپور، با همکاری گالری بی، به نمایش درآمده که شامل تعداد زیادی از ماکوهای کارخانهی نساجی قدیم کاشان است که سالهاست تعطیل شده. یک حجم افقی روی پایه در انتهای این فضا قرار دارد و ماکوهایی که همچون قایقهای به گِل نشسته در مسیر آن روی زمین چیده شدهاند.
رویداد هفتسالگی هشتچشمه ۲۲ خرداد ۱۴۰۵ آغاز شده و به مدت یک ماه ادامه دارد.
