بنیان آزادیخواهی
صدور فرمان مشروطه و امضا آن توسط مظفرالدین شاه در ۱۳ مردادماه ۱۲۸۵
نقطه عطفی است درتاریخ ایران، که به سبب آن برای اولین بار ایرانیان توانستند در امر حکومت مشارکت داسته باشند. پس از ماهها تلاشِ آزادیخواهان و مشروطهطلبان تلاشها به ثمر رسید و کشور به سمت محدود کردن قدرت پادشاهی مطلقه، تشکیل مجلس شورای ملی و عدالت اجتماعی قدم برداشت. بحران اقتصادی به سبب ورشکستگی دولت، عدم توانایی در بازپرداخت بدهیهای خارجی دربار سبب تورم بیسابقهآی در کشور شد به طوری که گفته میشود قیمت نان تا ۹۰درصد افزایش یافت. اعتراضات گستردهای در تهران شکل گرفت. حاکم تهران در آبان ۱۲۸۴ به بهانه گران شدن قیمت قند تنی چند از تجار بازار تهران را به چوب بست. در اعتراض به این اقدام بازار تعطیل شد و مردم خواستار عزل حاکم تهران؛ اعتراضات در کشور گسترش یافت و علما به قم مهاجرت کردند و عزل صدراعظم و تاسیس عدالتخانه از خواستههای آنان از شاه بود. گروهی از تجار و مردم در سفارت انگلیس بست نشستند و تحصلکردهها و محصلین دارالفنون نیز به آنها پیوستند، سخنرانیهایی توسط آنان درباب مزایای دولت مشروطه شکل گرفت. با افزایش فشارها بر حکومت روز ۷ مرداد ۱۲۸۵ عین الدوله، صدراعظم از کار برکنار شد اما هنوز از فرمان مشروطه خبری نبود. سرانجام ۳ هفته پس از تحصن در سفارت انگلیس، مظفرالدین شاه که چارهای جز پذیرش نداشت، فرمان شاهی مبنی بر انتخابات سراسری و تشکیل مجلس را که به خط احمدقوام کتابت شده بود امضا کرد.
پس از تهیه نظامنامه انتخابات و امضای آن به وسیله مظفرالدین شاه، انتخابات مجلس در شهریور همان سال برگزار شد و در ۱۳ مهر ۱۲۸۵ اولین دوره مجلس شورای ملی در کاخ گلستان با سخنان مظفرالدین شاه گشوده شد. قانون اساسی و متمم آن از قانون اساسی کشور بلژیک _که دارای حکومتی پارلمانی بود_ الگوبرداری شد و با اصلاحاتی جزئی تا سال ۱۳۵۷ قانون اساسی کشور باقی ماند؛ و پرچمی که نمایندگان مجلس اول به سه رنگ سبز و سفید و سرخ برای کشور تعیین کردند که همچنان به عنوان پرچم کشور ایران استفاده میشود.
جنبش مشروطه ایران با انتظارات بزرگی آغاز شد، اگرچه نتوانست به تمام اهداف خود دست یابد اما دستاوردهای آن در گستره تاریخ ادامه دارد، مردم ایران در این جنبش به دنبال كسب آزادیها و حقوق از دست رفتهای بودند كه در سدههای متمادی از داشتن آن محروم بودند و به سبب آن این فرصت برای آنان فراهم شد.
پیش از پایان عمر مجلس اول در تیرماه ۱۲۸۷ محمدعلیشاه مجلس را به توپ بست.
بام اسناد پژوهشی
گروه پژوهش مجله پشتبام
به کوشش بهاره غلامیان
